Controlling coraz rzadziej oznacza wyłącznie przygotowywanie raportów, analizowanie odchyleń czy pilnowanie realizacji budżetu. Współczesny controller powinien wspierać menedżerów w podejmowaniu decyzji, rozumieć mechanizmy biznesowe stojące za liczbami i pomagać organizacji budować trwałą wartość.
Dekalog zrównoważonego controllingu
opracowany przez Międzynarodowe Stowarzyszenie Controllerów ICV
Dziesięć zasad opisuje zarówno sposób rozumienia controllingu, jak i postawę, jakiej oczekuje się dziś od controllera.
1. Trwały wzrost wartości
Controlling powinien pomagać organizacji godzić bieżące wyniki z długoterminowym rozwojem. Wartość przedsiębiorstwa tworzą nie tylko osiągane zyski, lecz także kompetencje pracowników, relacje z klientami, innowacyjność czy zdolności operacyjne. Rolą controllera jest więc patrzenie szerzej niż na wynik pojedynczego miesiąca lub roku i uwzględnianie perspektywy najważniejszych interesariuszy organizacji.
2. Patrz ponad koszty
Redukcja kosztów może poprawić wynik w krótkim okresie, ale sama w sobie nie jest receptą na trwały sukces. Controller powinien analizować nie tylko wysokość wydatków, lecz także wartość, jaką dzięki nim osiąga organizacja. W podejmowaniu decyzji trzeba uwzględniać sytuację rynkową, potrzeby klientów, działania konkurencji oraz możliwości dalszego wzrostu. Pytanie nie powinno więc brzmieć wyłącznie: „Ile możemy zaoszczędzić?”, ale również: „Jaką wartość tworzy dany koszt?”
3. Symptomy to nie wszystko
Spadek marży, wzrost kosztów czy pogorszenie sprzedaży są przede wszystkim sygnałami wskazującymi, że w organizacji coś się zmieniło. Sama informacja o odchyleniu nie wystarcza. Dobry controlling powinien prowadzić do ustalenia rzeczywistych przyczyn wyniku. Wymaga to łączenia danych finansowych z informacjami niefinansowymi oraz analizowania procesów, decyzji i zachowań, które wpłynęły na rezultat. Controller nie powinien zatem kończyć analizy na stwierdzeniu „co się wydarzyło”, lecz pomagać odpowiedzieć również na pytania „dlaczego?” oraz „co powinniśmy teraz zrobić?”.
4. Wspieraj innowacje i przewagę konkurencyjną
Budżet nie powinien być ograniczeniem uniemożliwiającym organizacji reagowanie na pojawiające się możliwości. Jeśli w ciągu roku pojawi się szansa na rozwój nowego produktu, wejście na nowy rynek czy realizację opłacalnej inwestycji, rolą controllingu nie jest automatyczne odrzucenie pomysłu tylko dlatego, że nie został wcześniej zapisany w planie. Controller powinien pomagać szybko ocenić potencjał takiej inicjatywy, przeanalizować ryzyko i dostarczyć informacji potrzebnych do podjęcia świadomej decyzji.
5. Podejmowanie działań przede wszystkim
Raport, budżet, analiza czy kokpit menedżerski nie są celem samym w sobie. Ich wartość pojawia się dopiero wtedy, gdy prowadzą do decyzji i konkretnych działań. Dlatego informacje dostarczane przez controlling powinny być zrozumiałe, odpowiednio dobrane do odbiorcy i jednoznacznie wskazywać obszary wymagające reakcji. Najlepszy raport nie jest tym, który zawiera najwięcej danych, ale tym, który pomaga menedżerowi podjąć lepszą decyzję.
6. Przejmuj odpowiedzialność
Współczesny controller nie powinien biernie czekać na zlecenie kolejnej analizy. ICV określa controllera także jako swego rodzaju „pozytywnego wichrzyciela” – osobę, która zauważa problemy, inicjuje dyskusje i proponuje usprawnienia. Oznacza to współodpowiedzialność za realizację celów przedsiębiorstwa oraz aktywne zwracanie uwagi na obszary wymagające zmian.
7. Bądź partnerem biznesowym, a nie liczykrupą
Poprawne dane są fundamentem pracy controllera, ale nie stanowią jej końcowego rezultatu. Prawdziwa wartość pojawia się wtedy, gdy controller potrafi wyjaśnić znaczenie danych, wskazać przyczyny odchyleń, przedstawić możliwe scenariusze oraz wspólnie z menedżerami poszukiwać najlepszego rozwiązania. Właśnie w tym kierunku rozwija się współczesna rola controllera – od dostawcy informacji do partnera biznesowego uczestniczącego w podejmowaniu decyzji.
8. Zobacz ludzi za liczbami
Za każdym wynikiem finansowym stoją konkretne decyzje i zachowania ludzi. Dlatego skuteczny controller potrzebuje nie tylko kompetencji analitycznych, lecz również umiejętności komunikacyjnych. Powinien potrafić słuchać, zadawać właściwe pytania, przekonywać do swoich rekomendacji oraz budować relacje z osobami reprezentującymi różne obszary organizacji. Im bliżej controlling znajduje się biznesu, tym ważniejsza staje się umiejętność współpracy.
9. Reprezentuj wartości przedsiębiorstwa
Controller powinien patrzeć na organizację jako całość, a nie z perspektywy interesu pojedynczego działu czy osoby. Neutralność, rzetelność i orientacja na wspólne cele przedsiębiorstwa budują jego wiarygodność jako partnera dla zarządzających. Dzięki temu controller może pełnić rolę niezależnego sparingpartnera, który nie tylko dostarcza informacji, ale również potrafi zakwestionować założenia i zwrócić uwagę na ryzyka, których inni mogą nie dostrzegać.
10. Bądź uczciwy
Jedną z najważniejszych zasad pracy controllera pozostaje uczciwość. Jako swoiste ekonomiczne sumienie organizacji controller powinien przedstawiać sytuację zgodnie z faktami, reagować na nieprawidłowości i nie dopasowywać wniosków do oczekiwań odbiorcy. Wymaga to nie tylko wiedzy, ale również odwagi i niezależności w formułowaniu rekomendacji.
Controller przyszłości to partner biznesowy
Dekalog ICV pokazuje, że nowoczesny controlling łączy dwa elementy: szerokie, długoterminowe spojrzenie na biznes oraz aktywną i odpowiedzialną postawę controllera. Controller nie powinien ograniczać się do objaśniania tego, co już wydarzyło się w przedsiębiorstwie. Jego zadaniem jest pomagać organizacji rozpoznawać przyczyny wyników, identyfikować szanse i zagrożenia, podejmować właściwe działania oraz świadomie kształtować przyszłość. Tak rozumiana rola wymaga ciągłego rozwijania zarówno kompetencji finansowych i analitycznych, jak również biznesowych i komunikacyjnych.
Rozwiń kompetencje controllingowe
Chcesz lepiej zrozumieć, czym jest nowoczesny controlling i jaką rolę pełni controller jako partner biznesowy? Skorzystaj z bezpłatnego szkolenia „Wprowadzenie do nowoczesnego controllingu” i uporządkuj najważniejsze pojęcia oraz procesy controllingowe. Po ukończeniu szkolenia zdobędziesz certyfikat potwierdzający jego ukończenie.
Sprawdź szkolenie https://akademiacontrollingu.learnworlds.com/course/wprowadzenie-do-controllingu